De ondraaglijke lichtheid van het bestaan - Milan Kundera
Klassieke roman wordt steeds weer herontdekt
De ondraaglijke lichtheid van het bestaan is een klassieke roman, geschreven door Milan Kundera. Het boek lijkt met iedere generatie jong volwassenen herontdekt te worden. Een boek met een dergelijke titel riekt al snel naar pretentieus geneuzel. Pretentieus? Ongetwijfeld. Geneuzel? Allerminst. Is het terecht dat het boek nog altijd veel gelezen wordt? Ja.
De ondraaglijke lichtheid is een boek waarin veel grote thema’s worden aangepakt. Dat het geen lichtvoetige roman is, wordt op de eerste pagina al duidelijk, waar de auteur direct begint met een verhandeling over Nietzsche ’s filosofie. De titel slaat op het Nietzscheaanse concept van de ondraaglijke zwaarte van de eeuwige wederkeer: het idee dat alles wat gebeurt zich tot in de eeuwigheid zal herhalen. Kundera betoogt dat het nu juist zo problematisch is dat alles maar één keer gebeurt: iedere keuze is een definitieve en terug bij het moment van de beslissing kunnen we nooit komen. Dit is een tegenhanger van de ondraaglijke zwaarte; zodoende De ondraaglijke lichtheid van het bestaan.
Filosofische thema’s komen sowieso veel aan bod en niet, zoals in veel filosofische romans, verstopt in het verhaal en in de keuzes van karakters. In plaats daarvan kiest Kundera er voor om zo nu en dan de vierde muur door te breken en de lezer te trakteren op lange passages van wijsgerige uiteenzettingen over existentie, liefde en politiek. Dit laatste thema, politiek, is gedurende het hele verhaal onvermijdelijk aanwezig. De ondraaglijke lichtheid speelt zich af in de jaren ’60 van de vorige eeuw in en rondom Praag, wat met zich meebrengt dat het Warschaupact en (het einde van) de Praagse lente een belangrijk decor zijn voor de opgevoerde karakters.
In het verhaal volgen we vier mensen en een hond door hun worstelingen met het bestaan in al haar facetten. Er is te lezen hoe de karakters elkaar lief hebben, hoe ze omgaan met een streng politiek regime en hoe ze omgaan met de grote vragen van het leven. Het is moeilijk om het verhaal samen te vatten omdat er niet echt sprake is van een verhaal in de traditionele zin van het woord. Als lezer word je meegevoerd met het leven van de karakters, zonder dat de gebeurtenissen per se tot een ontknoping leiden; een beetje zoals het echte leven.
De ondraaglijke lichtheid van het bestaan is een erg goed boek dat meer dan dertig jaar na het verschijnen nog altijd relevant is. De taal blijft mooi, de filosofische exercities blijven interessant en de karakters voelen, hoewel altijd op afstand, aan als karakters van vlees en bloed.
Milan Kundera (1929) is een in Tsjechië geboren Franse schrijver, die verschillende filosofische romans en essays schreef. Hij brak door met de hier gerecenseerde roman, die tevens succesvol verfilmd is als The Unbearable Lighness of Being (al wilde Kundera niets van de film weten). Het boek kost € 19,99 en is uitgegeven door Ambo/ Anthos.
Waardering:
Boekbespreking door Robin Bongers
email mijGepubliceerd: 30-06-2017